در سالهای اخیر، مصرف شیرهای گیاهی مانند شیر بادام، جو و نارگیل افزایش یافته است. جدیدترین روند در این حوزه، شیر نخود است که به دلیل خواص تغذیهای خود توجهها را جلب کرده است. آیا این نوشیدنی واقعاً برای سلامتی مفید است؟ ارزش غذایی آن چگونه است و چه نکاتی باید در مصرف آن رعایت شود؟ در این گزارش با دکتر کورین شیشپورتیش-آیاش، پزشک و متخصص تغذیه، همراه میشویم.
شیر نخود چیست و چگونه تولید میشود؟
شیر نخود عمدتاً از نخود زرد تهیه میشود. این نخود که طعمی شبیه نخود سبز دارد اما در ظاهر به نخود چیتی شباهت دارد، یک حبوبات مغذی است که پس از رسیدن کامل برداشت و خشک میشود. هر 100 گرم نخود خشک شامل 22.6 گرم پروتئین، 55.1 گرم کربوهیدرات پیچیده (نشاسته) و تنها 1.3 گرم چربی است.
برخلاف شیر بادام یا جو که با آسیاب و فیلتراسیون دانه کامل تهیه میشوند، در تولید شیر نخود، نشاسته و فیبرها حذف شده و تنها ایزولههای پروتئینی نخود باقی میمانند. این پروتئینها با آب و معمولاً روغنهای گیاهی مانند کلزا یا آفتابگردان ترکیب میشوند تا بافتی کرمی و لطیف به دست آید. این فرایند باعث میشود شیر نخود دارای پروتئین کامل باشد و تمام 9 اسید آمینه ضروری را در خود داشته باشد، مشابه شیر سویا.
ویژگیهای تغذیهای و مزایا
میزان پروتئین شیر نخود تقریباً برابر با شیر گاو و شیر سویا است (حدود 3 گرم در هر 100 میلیلیتر)، که آن را از شیرهای جو و بادام که پروتئین کمی دارند (<0.5 گرم در 100 میلیلیتر) متمایز میکند.
این نوشیدنی فاقد لاکتوز، سویا، گلوتن و مغزهای خوراکی است و برای افراد مبتلا به حساسیت یا عدم تحمل این مواد بسیار مناسب است. البته در صورت حساسیت به حبوبات باید احتیاط کرد.
شیر نخود طعمی ملایم و خنثی دارد و میتوان آن را در قهوه (که کف خوبی ایجاد میکند) و انواع غذاهای شیرین و شور استفاده کرد.
نکات مهم در انتخاب و مصرف
دکتر شیشپورتیش-آیاش توصیه میکند هنگام خرید شیر نخود به موارد زیر توجه کنید:
- انتخاب محصولاتی که بدون شکر افزوده یا کم شکر هستند تا از افزایش ناخواسته قند خون جلوگیری شود.
- محدود کردن مصرف محصولات با روغنهای اضافه زیاد، زیرا برخی تولیدکنندگان برای بهبود بافت و ایجاد کف، روغن زیادی اضافه میکنند.
- بررسی فهرست مواد تشکیلدهنده و انتخاب محصولاتی با ترکیبات کوتاه و ساده برای اجتناب از محصولات بسیار فرآوریشده که شامل امولسیفایرها، صمغها و طعمدهندههای مصنوعی هستند.
آیا شیر نخود جایگزین کامل شیر گاو است؟
اگرچه شیر نخود یک جایگزین گیاهی خوب برای شیر حیوانی است، اما نمیتوان آن را کاملاً معادل شیر گاو دانست. این نوشیدنی به طور طبیعی فاقد برخی ریزمغذیهای مهم مانند کلسیم، ویتامین D و روی است. حتی نسخههای غنیشده نیز جذب این مواد را به اندازه محصولات لبنی ندارند.
بنابراین، مصرف تنها شیر نخود به عنوان منبع تغذیه روزانه میتواند منجر به کمبود این مواد شود و نیازمند مراقبت ویژه برای گروههای حساس است:
- کودکان که نیازهای تغذیهای خاصی برای رشد دارند و نوشیدنیهای گیاهی معمولی نمیتوانند این نیازها را به طور کامل تامین کنند.
- سالمندان و زنان یائسه که باید پروتئین و کلسیم کافی برای حفظ توده عضلانی و سلامت استخوانها دریافت کنند.
- افراد وگان که هیچ محصول حیوانی مصرف نمیکنند و باید به دنبال نوشیدنیهای غنیشده با کلسیم، ویتامین D، ویتامین B12 و روی باشند تا از کمبود جلوگیری کنند.
محدودیتها و چالشها
شیر نخود هنوز به طور گسترده در فروشگاهها موجود نیست و قیمت آن کمی بالاتر از سایر شیرهای گیاهی مانند جو و سویا است که ممکن است مانعی برای مصرف گستردهتر باشد.




